"Rzeczą, którą najtrudniej jest w świecie zrozumieć, jest podatek dochodowy"
~ Albert Einstein

Klauzula obejścia prawa podatkowego

dodano: 2017-06-28

KLAUZULA OBEJŚCIA PRAWA PODATKOWEGO 

RYS HISTORYCZNY

 

Klauzula obejścia prawa podatkowego powróciła obecnie do Ordynacji podatkowej. Jest to drugie podejście naszego ustawodawcy do tematu. Pierwsze miało miejsce w latach 2002-2003 i zakończyło się wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego stwierdzającym niezgodność proponowanych przepisów z Konstytucją.

Projekt ustawy zawierającej klauzulę obejścia prawa podatkowego trafił do sejmu 18 kwietnia 2002 r. Był to projekt rządowy. W uzasadnieniu tego projektu czytamy, że wprowadzenie klauzuli ma na celu zabezpieczenie interesów podatnika, poprzez konieczność udowodnienia przez organ, że doszło do obejścia prawa podatkowego. Powołano się również na fakt, że orzecznictwo NSA pozwala organom podatkowym na dokonywanie takiej oceny.

Jednakże w uzasadnieniu nie znajdziemy po pierwsze informacji o jakie wyroki NSA chodzi wnioskodawcy, a po drugie nie znajdziemy informacji, że w praktyce orzeczniczej NSA i SN ukształtowały się dwa przeciwstawne poglądy.

Pierwszy jak przytoczono dopuszczający możliwość oceny przez organ podatkowy, czy nie doszło do obejścia prawa podatkowego ( o tym napisano) oraz drugi, przeciwny, wskazujący na fakt, że brak jest klauzuli oraz, że podatnik nie ma obowiązku podejmowania działań skutkujących powstaniem wyższego zobowiązania podatkowego, gdy może podejmować czynności służące obniżeniu tegoż zobowiązania. Przykładem takiego stanowiska jest wyrok NSA z 31.01.2002 I Sa/Gd 771/01.

W toku prac w sejmie żaden z posłów pracujących nad projektem nie zwrócił stronie rządowej uwagi na to niedopatrzenie w uzasadnieniu projektu ustawy.

Stosowna ustawa została uchwalona i po raz pierwszy klauzula obejścia prawa podatkowego zaczęła obowiązywać od 01 stycznia 2003 r., pod postacią przepisów art. 24a i 24b ordynacji podatkowej.

Już 17 lutego 2003 r. prezes NSA oraz Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpili do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o zbadanie konstytucyjności przepisów o klauzuli obejścia prawa podatkowego. Trybunał orzekł, że przepisy, a precyzyjnie art. 24b o.p. jest niezgodny z Konstytucją, jednakże w uzasadnieniu Trybunał nie wskazał wyraźnie, że zakazana jest sama idea klauzuli obejścia prawa podatkowego.

W związku z tym wyrokiem 01 września 2005 r. ustawodawca formalnie uchylił art. 24a i art. 24b. Zamiast tych przepisów wprowadzono art. 199a o treści

Art.  199a. 96

 

§  1. Organ podatkowy dokonując ustalenia treści czynności prawnej, uwzględnia zgodny zamiar stron i cel czynności, a nie tylko dosłowne brzmienie oświadczeń woli złożonych przez strony czynności.

§  2. Jeżeli pod pozorem dokonania czynności prawnej dokonano innej czynności prawnej, skutki podatkowe wywodzi się z tej ukrytej czynności prawnej.

§  3. Jeżeli z dowodów zgromadzonych w toku postępowania, w szczególności zeznań strony, chyba że strona odmawia składania zeznań, wynikają wątpliwości co do istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, z którym związane są skutki podatkowe, organ podatkowy występuje do sądu powszechnego o ustalenie istnienia lub nieistnienia tego stosunku prawnego lub prawa.

23 listopada 2005 r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie Konstytucyjności tego i jeszcze innych przepisów. Tym razem, wyrokiem z dnia 14 czerwca 2006r., TK orzekł, że regulacje wprowadzone przez ustawodawcę są zgodne z Konstytucją. W uzasadnieniu TK stwierdził, że wcześniej zaskarżono art. 24b § 1, a nowowprowadzony przepis jest powtórzeniem art. 24a, więc wyrok Trybunału jest dopuszczalny.

Tak zakończyło się pierwsze podejście ustawodawcy do problematyki klauzuli obejścia prawa podatkowego.

Ponownie prace nad klauzulą wznowiono w 2013 r.



Kontakt
Kancelaria Doradztwa Podatkowego "Tributum" Witold Marcinkiewicz
ul. Os. Czecha 115
61-291 Poznań
Telefon 794338444
Doradca Podatkowy
Projekt i wykonanie BerMar multimedia BerMar multimedia